GIS als strategisch kompas voor de operaties van het CGDIS

Plannen, analyseren, anticiperen: cartografie is uitgegroeid tot een echt commandovoeringsinstrument voor de Luxemburgse hulpdiensten. Van 3D tot realtime data, GIS oodersteunt elke fase van de interventie.

Het Corps grand-ducal d’incendie et de secours (CGDIS) is een jonge organisatie, opgericht in 2018. Ze bracht onder één vlag de gemeentelijke brandweer- en reddingsdiensten samen, de brandweer- en ambulancedienst van de Stad Luxemburg, de luchthavenbrandweer, de spoedeisende medische hulpdienst SAMU en de eenheden van de civiele bescherming van het Groothertogdom. 
Het doel is vanzelfsprekend om een gecoördineerde operationele respons te bieden op het niveau van heel Luxemburg, waarbij GIS centraal staat in deze strategie. 

Binnen de Directie Operationele Strategie speelt de dienst Cartografie en Analyse een sleutelrol in de ondersteuning van besluitvorming, van middelenplanning tot de evaluatie van interventies achteraf. De dienst staat onder leiding van luitenant Gilles Lavandier. 
“Ik was de eerste die binnen het CGDIS met GIS aan de slag ging,” vertelt hij. Hij kwam in 2018 als stagiair bij de organisatie in het kader van zijn studies milieuwetenschappen in Freiburg (Duitsland) en bouwde stap voor stap uit wat een volwaardige dienst zou worden. 
“In het begin moest alles nog worden opgebouwd: methodes, databanken, referentiekaarten…” Al snel bleek zijn dubbele profiel als geomaticus en brandweerman van grote waarde. 
“Als officier begrijp ik de realiteit op het terrein: de afkortingen, de gewoontes van de ploegen, de logica van een interventie. Dat verandert alles in de manier waarop je als geomaticus een operationele kaart maakt,” benadrukt Gilles Lavandier. 

Vandaag is de dienst gevestigd in het Nationaal Brand- en Reddingscentrum ten zuiden van de hoofdstad. Ze is ondergebracht bij de afdeling Planning van de Directie Operationele Strategie en telt inmiddels vier medewerkers. Hun opdracht: geografische data voeden, valideren en verspreiden binnen het volledige netwerk van hulpdiensten. 
“Onze rol is om op elk commandoniveau een helder beeld te bieden, of het nu gaat om een ploegleider op het terrein of een planner op directieniveau,” vat het diensthoofd samen. 

Met meer dan 70.000 interventies per jaar, verspreid over vier zones en veertien groeperingen, steunt het CGDIS op ruimtelijke data om de territoriale dekking te analyseren en de middelen bij te sturen. GIS wordt onder meer ingezet binnen het Nationaal Organisatieplan voor de Hulpdiensten (PNOS) om risico’s in kaart te brengen, interventietijden te modelleren en dekkingszones te simuleren.
 “We kunnen risico’s visualiseren (industriële sites, transportinfrastructuur, energienetwerken, openbare gebouwen) en ook de middelen die nodig zijn voor de hulpverlening: hydranten, toegangswegen. Kortom, alles wat de snelheid en veiligheid van een interventie beïnvloedt.”

De analyses worden gebruikt door zowel de planningsdiensten als de besluitvormers. Dekkingsgraden, bevolkingsdichtheid of de cartografie van sirenes: elke indicator kan visueel worden voorgesteld.
 “GIS laat ons toe beslissingen te kwantificeren en te objectiveren. Het is veel eenvoudiger om de verplaatsing van een kazerne of de inzet van een extra ambulance te onderbouwen wanneer cijfers en kaarten samen spreken,” benadrukt de luitenant.

Bij de oprichting van de dienst lag de grootste uitdaging niet bij de tools, maar bij de data.
 “De informatie bestond wel, maar was verspreid over Excelbestanden, interne databanken en PDF-documenten. Sommige datasets waren niet met elkaar verbonden, andere raakten snel verouderd.”
 Daarom heeft de cartografiedienst geleidelijk alle operationeel relevante data gecentraliseerd. De invoering van één centrale GIS-omgeving maakte het ook mogelijk om referentiedata te harmoniseren en de bouw voor te bereiden van een CGDIS Geoportaal, bedoeld als cartografisch toegangspunt voor alle diensten.

Het portaal werd ontworpen rond drie strategische doelstellingen. Ten eerste: kaarten en applicaties toegankelijk maken volgens gebruikersprofielen (zones, kazernes, directies). Ten tweede: de coherentie en veiligheid van de data garanderen. En ten slotte: operationele tools aanbieden die rechtstreeks bruikbaar zijn voor de eenheden.
 “Het doel is dat elke gebruiker de ruimtelijke informatie vindt die hij nodig heeft, zonder ons telkens te moeten contacteren,” verduidelijkt Gilles Lavandier.

Technisch steunt het systeem op ArcGIS Enterprise en ArcGIS Pro. Het CGDIS maakt ook gebruik van de extensies 3D Analyst, Spatial Analyst, Network Analyst en Data Interoperability. Al deze tools worden gehost op de interne servers van het CGDIS, met beveiligde authenticatie.

Luxemburg beschikt over een nationaal 3D-model in CityGML, met gebouwen, terrein en straatmeubilair. Deze dataset werd geïntegreerd in de GIS-infrastructuur van het CGDIS om analyses in dichtbebouwde zones te verbeteren.
 “Bij een interventie in het stadscentrum helpt 3D ons om de complexiteit van een bouwblok of een binnenkoer te begrijpen. Deze informatie wordt ook gebruikt om dronevluchten veiliger te maken, vooral ’s nachts in stedelijke gebieden,” licht Gilles Lavandier toe.
 “Weten wat de minimale obstakelhoogte is rond het startpunt is een echte meerwaarde.”

Daarnaast produceert de cartografiedienst regelmatig materiaal voor opleidingsoefeningen, zoals crisissimulaties of trainingen van de commandoketen.
 “We vertrekken soms van orthofoto’s die door de drone-eenheid zijn gemaakt na een brand of overstroming en laden die opnieuw in het GIS om een analysescenario te reconstrueren.”
 Dit werk dient zowel voor opleiding als voor evaluatie achteraf. Na een ingrijpende gebeurtenis maken ruimtelijke data het mogelijk om het verloop te herbekijken, ingezette middelen te lokaliseren, knelpunten te identificeren en het operationele geheugen te documenteren. GIS laat toe een interventie opnieuw te beleven en de genomen beslissingen objectief te analyseren.

De geleidelijke uitrol van GIS werd ondersteund door een regelmatige begeleiding van Esri Belux. Opleidingen, technologische opvolging en deelname aan de Esri Days Luxemburg zorgen voor een nauwe samenwerking.
 “We konden altijd heel gerichte vragen stellen en kregen antwoorden die echt aansloten bij onze operationele noden,” merkt Gilles Lavandier op.

Ook de projecten die tijdens Esri-evenementen worden voorgesteld, dragen bij aan een bredere GIS-cultuur binnen het CGDIS.
 “Ze helpen de operationele teams begrijpen dat GIS geen computertool is voor een kleine groep specialisten, maar een directe ondersteuning bij besluitvorming, waarmee iedereen hetzelfde ziet en dezelfde geografische taal spreekt.”

In enkele jaren tijd is cartografie geëvolueerd van een visueel hulpmiddel naar een structurerend instrument. Het CGDIS wil het gebruik van GIS nu verder uitbreiden richting dynamische beslissingsondersteuning. De integratie van realtime data, bijvoorbeeld uit voertuigvolgsystemen of interventieopvolgingstools, opent nieuwe perspectieven.
 Op langere termijn wordt ook nagedacht over vormen van een operationele digitale tweeling, gebaseerd op 3D, live datastromen en voorspellende analyses.
 “We spreken nog niet echt over een digitale tweeling, maar het idee om een interventie weer te geven in een interactieve digitale omgeving leeft duidelijk,” blikt de cartografisch officier vooruit.

De dienst volgt nu een duidelijke koers: het GeoPortaal verder consolideren, het gebruik van GIS uitbreiden naar alle eenheden en stap voor stap realtime data integreren om een meer reactieve en analytische ondersteuning van het commando uit te bouwen.
 “Omdat in noodsituaties een beter ruimtelijk inzicht meteen ook tijdwinst betekent tijdens de interventie.”