Het elektriciteitsnet voorbereiden op de vraag die nog moet komen

Hoe Fluvius inzicht in het netwerk gebruikt om investeringen beter te onderbouwen 

Fluvius is een van de grootste nutsbedrijven van België. Het beheert de elektriciteits- en gasdistributienetten in Vlaanderen en sluit miljoenen gezinnen en bedrijven aan. Om die infrastructuur betrouwbaar te houden en tegelijk voor te bereiden op de energietransitie, is een gedetailleerd beeld van het netwerk nodig: waar de assets liggen, hoe ze met elkaar verbonden zijn en hoe het net verandert.

GIS speelt daarin een belangrijke rol. Fluvius gebruikt de ArcGIS-technologie van Esri, waaronder ArcGIS Utility Network, als onderdeel van zijn bredere informatielandschap. Fluvius trekt de implementatie en werkt daarvoor samen met verschillende partners die adviseren en oplossingen ontwikkelen. Bij Esri BeLux delen we inzichten uit de nutssector over hoe GIS organisaties kan helpen hun elektriciteits- en gasnetten klaar te maken voor veranderende energievraag.

De nood aan een goede basis wordt steeds groter. Elektrische voertuigen, warmtepompen en de elektrificatie van de industrie veranderen waar en wanneer elektriciteit nodig is. Maar een elektriciteitsnet breid je niet van vandaag op morgen uit.

Wie vandaag een elektrische wagen koopt, verwacht die morgen te kunnen opladen. Voor Fluvius betekent dat plannen en investeren in delen van het net nog vóór de vraag volledig zichtbaar is.

Weten waar kabels, cabines en transformatoren liggen, blijft essentieel. Fluvius moet ook begrijpen hoe ze met elkaar verbonden zijn, hoe het net wordt gebruikt en waar mogelijk extra capaciteit nodig is.

Elektrische wagens zijn maar een deel van het verhaal. Woningen schakelen over op elektrische verwarming, bedrijven elektrificeren industriële processen en zonnepanelen, batterijen en laadinfrastructuur veranderen hoe energie wordt verbruikt en geproduceerd.

Die veranderingen verlopen niet overal in Vlaanderen op dezelfde manier. Voor een netbeheerder volstaat het dus niet om in te schatten hoeveel elektriciteit er nodig zal zijn. Het is ook belangrijk te begrijpen waar en wanneer de vraag kan toenemen en welke delen van het net daardoor geraakt kunnen worden.

De omvang van de uitdaging is aanzienlijk. In het huidige investeringsplan voorziet Fluvius tussen 2026 en 2035 ongeveer €11 miljard om zijn netten klaar te maken voor de energietransitie. De aannames waarop die investeringen steunen, veranderen voortdurend. In 2025 paste Fluvius zijn plannen deels aan omdat bedrijven sneller elektrificeerden dan eerder verwacht.

Vangronsveld heeft die onzekerheid van dichtbij meegemaakt. De energietransitie evolueerde herhaaldelijk in de richting van de snellere scenario’s. Daardoor wordt nauwkeurige netinformatie steeds belangrijker. Omdat investeringen nodig zijn vóór de vraag duidelijk wordt, moet Fluvius kunnen inschatten waar in de toekomst knelpunten kunnen ontstaan en waar het net versterking nodig heeft.

Netplanning draait steeds meer om vooruitlopen op veranderingen, in plaats van er alleen op te reageren.

Plannen voor de toekomstige vraag begint met weten hoe het huidige net is opgebouwd.

In dezelfde straat kunnen verschillende laagspanningskabels liggen. Welke klanten zijn op welke kabel aangesloten? Welke fase gebruiken ze? Welke transformator voorziet hen van stroom?

De fysieke situatie komt niet altijd volledig overeen met historische registraties. Kabels kunnen ook van positie veranderen wanneer straten worden opengebroken en infrastructuur wordt aangepast.

Digitale meters leveren een bijkomende informatiebron op. Door technische metingen, zoals spanningspatronen, te analyseren, kan Fluvius vaststellen welke klanten elektrisch gezien deel uitmaken van hetzelfde netsegment. Die informatie kan helpen om de netgegevens te verbeteren. 

Zo kan informatie die voor één doel wordt verzameld, ook bijdragen aan een vollediger beeld van het netwerk.

Voor Fluvius volstaat het niet langer om te weten waar een asset zich bevindt. Ook de verbindingen tussen assets zijn belangrijk.

Een transformator voedt een deel van het net. Een kabel verbindt assets met elkaar. Verderop zijn klanten op het net aangesloten. Samen tonen die relaties hoe elektriciteit door het net stroomt.

Fluvius brengt de locatie- en verbindingsgegevens samen in Esri’s Utility Network. Dat model registreert hoe de netcomponenten met elkaar verbonden zijn. Zo krijgt Fluvius een samenhangend beeld van het net voor planning, beheer en analyse.

GIS is één onderdeel van een breder informatielandschap. Fluvius combineert netgegevens met informatie uit andere systemen, zoals assetregisters, klantgegevens, projecten en interventies. Het GIS-team levert locatie- en verbindingsgegevens aan de bredere dataomgeving van Fluvius. Daar kunnen die gegevens worden gecombineerd met verbruiksgegevens, geplande projecten en andere informatiebronnen. 

Met die gecombineerde gegevens kan Fluvius berekeningen en scenario’s maken om in te schatten waar investeringen nodig kunnen zijn. Nauwkeurige informatie over de locatie en verbindingen van assets helpt het bedrijf te begrijpen hoe het net is opgebouwd en waar knelpunten kunnen ontstaan.

Fluvius ziet drie concrete resultaten van deze aanpak: betere kwaliteit van de netgegevens, een snellere analyse van stroomonderbrekingen en minder manueel werk voor ingenieurs.

De bredere verandering is nog aan de gang, maar deze resultaten tonen hoe een samenhangend en betrouwbaar netwerkmodel verschillende bedrijfsprocessen kan ondersteunen.

Fluvius reports three practical outcomes from this approach: improved network data quality, faster outage analysis and less manual engineering work.

The broader transformation is still underway, but these results show how a connected and reliable network model can support different business processes.

Dezelfde netinformatie is vandaag al nuttig in de dagelijkse werking.

Vangronsveld beschrijft een toepassing die toont dat een stroomonderbreking zes distributiecabines en 172 klanten treft. Fluvius ziet niet alleen hoe de onderbreking er elektrisch uitziet, maar ook waar ze zich voordoet en welk gebied getroffen is.

Die context kan nuttig zijn voor medewerkers van het callcenter, technici en crisisteams. Door de verbindingen tussen assets, de impact op klanten en de locatie in één operationeel beeld samen te brengen, kan Fluvius stroomonderbrekingen sneller analyseren en tijdens incidenten beter onderbouwde beslissingen nemen.

Fluvius onderzoekt ook hoe het automatisch elektrische éénlijnschema’s kan genereren op basis van de verbindingen in het netwerkmodel. Bij een incident, zoals brand in een cabine, kan zo’n schema operatoren helpen bepalen welke delen van het net ze kunnen uitschakelen en of klanten via een andere route van stroom kunnen worden voorzien. Het kan ook de nood verminderen aan een aparte voorstelling van hetzelfde net. 

Het principe is eenvoudig: registreer het net één keer nauwkeurig en gebruik die informatie in verschillende processen.

Verandering vraagt tijd.

Fluvius stapt over van twee verouderde GIS-omgevingen naar een centraal netwerkmodel. Dat heeft niet alleen gevolgen voor de gegevens, maar ook voor registratieprocessen, toepassingen en systemen die de informatie gebruiken.

Eén les uit het traject springt eruit:

“We hebben ooit geprobeerd alles tegelijk aan te pakken. Dat werkte niet.” 

De volgorde van veranderingen is belangrijk. Organisaties moeten bepalen welke gegevens en processen ze eerst aanpakken en tegelijk begrijpen welke gevolgen elke verandering heeft voor andere toepassingen en gebruikers.

De verandering bij Fluvius is nog niet afgerond. Sommige onderdelen zijn al in gebruik, terwijl andere worden gemigreerd of getest. Ook is de meerwaarde nog niet voor elk onderdeel uit te drukken in een rendement op investering. Net daarom is de ervaring relevant voor andere infrastructuurorganisaties die voor een vergelijkbare opgave staan.

Nutsbedrijven krijgen te maken met een toenemende elektrificatie en meer verspreide energiebronnen. Tegelijk moeten ze hun netwerkmodellen moderniseren, verouderde systemen integreren en infrastructuur voorbereiden vóór de vraag er is. De ervaring van Fluvius toont waarom nauwkeurige ruimtelijke gegevens en een duidelijk beeld van de netwerkverbindingen belangrijk zijn voor zowel de dagelijkse werking als de langetermijnplanning.

Geen enkel model kan precies voorspellen waar elke elektrische wagen, warmtepomp, zonnepaneleninstallatie of industriële investering zal komen. Het doel is om ondanks die onzekerheid betere beslissingen over infrastructuur te nemen.

Voor Fluvius betekent dat drie vragen met elkaar verbinden:

Wat ligt er vandaag? Hoe is het verbonden? En wat kan er morgen gebeuren?

Tegen de tijd dat de vraag zichtbaar wordt, moet de belangrijkste beslissing misschien al genomen zijn. Een betrouwbaar beeld van het net helpt Fluvius inschatten waar het zich moet voorbereiden en investeren.

Voor nutsbedrijven die de energietransitie doormaken, volstaat het niet langer om infrastructuur in kaart te brengen. Ze moeten begrijpen hoe het netwerk als samenhangend systeem werkt en die kennis gebruiken om zich voor te bereiden op wat volgt.